Piponuzun İçini Temiz Tutmak
Bu, 1997’de Pipes and tobaccos için yazdığım bir “nasıl yapılır” yazısı. Temiz bir piponun her şeyi değiştirdiğine hala inanıyorum. Yalnız, birkaç okurun uyardığı küçük bir noktayı açıklığa kavuşturmalıyım: bowl (piponun tütünü doldurduğunuz kase bölümü) ile shank (kaseden çıkan kısa bağlantı sapı) ve mouthpiece (ağızlık) arasındaki bağlantıyı çok sık açıp kapamamak en iyisidir demiştim. military push-pull bits (it-çek mantığıyla kolayca takılıp çıkarılan, “tak-çıkar” ağızlık sistemi) bulunan pipoları içenler için durum farklı; bu tiplerde bir pipe cleaner (ince, tüylü pipo temizleme teli) geçirmek için iki parçayı ayırmak tek çaredir. Bu da “her kuralın en az bir istisnası vardır” sözünü doğrular.
Bing Crosby bir keresinde temiz bir piponun sırrının yavaş içmek olduğunu söylemişti. Ne kadar doğru! Pipoların tasarlandığı şekilde—yavaş ve ritmik çekişlerle—içtiğim pipoları özellikle test için temizledim. Bir de “sıcak” içtiğim (yani hızlı ve sert çektiğim) pipoları temizledim; mesela çok çekişmeli bir basketbol maçı izlerken durmadan çektiğim zamanlar. Yavaş içtiklerim neredeyse hiç temizliğe ihtiyaç duymazken, “sıcak” içtiklerimin içi berbat haldeydi.
Temiz bir pipo gerçekten fark yaratır. Sözünü ettiğim piponun içi—dışı değil. Mahallenizdeki tütüncüde farklı pipoları uzun uzun inceleyip içlerinden birini özenle seçseniz de, ya da hangi tütünleri sevdiğinizi anlamak için çeşitli denemeler yapsanız da, piponuzun kirlenmesine izin verirseniz bütün bu emekler boşa gider.
Öte yandan, piponuz temiz tutulursa bu keyifler ölçülemeyecek kadar artar.
Deneyimli pipo içicilerinin şaşırtıcı bir kısmı, pipolarını nasıl temiz tutacaklarını bilmiyor. Sorun şu ki, neyi kaçırdıklarının farkında değiller. Bunu yaşayarak öğrendim. Pipoları neredeyse yirmi yıl içtim; ancak onları gerçekten nasıl dipten uca temizleyeceğimi öğrenmem o kadar zaman aldı. Farkı kavradığım anda tat ve keyif bakımından yepyeni bir dünya açıldı. Ondan önce ise, çok sayıda pipe cleaners kullandığım için “temiz” sandığım pipolarda dumanı etkileyen kalınca bir cake birikmiş olurdu. Aradaki farkı bilmiyordum; çünkü nasıl temizleneceğini öğrenmemiştim.
Benim ustam Jim Benjamin’di; yarım yüzyılı aşkın süredir eski pipoları temizleme ve restore etme konusunda uzmanlaşmış biri. Ne zaman bir “estate” pipo alsam, içten dışa iyice temizlenmesi için onu Jim’e gönderirim. Bunu kendim yapmayı hiç düşünmem.
Pipo koleksiyoncularının çoğunun pipolarını nasıl temizleyeceklerini bildiklerini sanmaları beni hep şaşırtır; oysa aslında bilmiyorlar. Bana göre Jim Benjamin’in ya da benzeri profesyonellerin yaptığı iş, yeni bir mouthpiece yapmak veya başka tür pipo tamirleri kadar teknik ve ince işçiliktir. Yine de yeni bir mouthpiece yapmaya nereden başlanacağını bilemeyecek koleksiyoncular, eski pipolarını temizlemeyi ve restore etmeyi bildiklerini iddia etmekte tereddüt etmez. Bilmiyorlar. Bunu şuradan biliyorum: “clean” denilen bu pipolardan birçoğunu inceledim ve içlerinin ne kadar kirli olduğuna hayret ettim. Bir de dışarıdan çok güzel görünen bu pipolardan bazılarını satın aldım; içmeyi denerken neredeyse öğürecek gibi oldum. Ama Benjamin’e gönderdikten sonra tamamen temizlenmiş ve taptaze tat veren halde geri geldiler.Jim’in geri gönderdiği pipolar kupkuruydu; sanki ham, işlenmemiş ağaç gibiydi. Ama ben satın almadan önce defalarca içildiği için iç yüzeyleri aslında çoktan alıştırılmıştı. Böyle bir pipoyu geri aldığımda, tütünün tadını gerçekten alabiliyorum.
Öyleyse burada sunduğum şey, yeni pipolarınızı satın aldığınız ilk günden itibaren temiz tutmanızı sağlayacak bir sistem ve estate pipolar için de işe yarayan bir sistem; ama ancak, Jim Benjamin’inki gibi bilgi ve ustalığa sahip biri tarafından profesyonelce temizlendikten sonra.
Arkadaşım ve ustam, Jim Benjamin.
Bir avuç malzemeye ihtiyacınız olacak; çoğunu mahallenizdeki tütüncüde bulabilirsiniz. Pipe cleaners (pipo temizleme telleri) ile başlayalım. Ben üç tür kullanıyorum: bristled (kıllı—tercihim Long’s), ince ve yumuşak olanlar (sarı paketli Dill’s gibi) ve extra fluffy (çok tüylü) modeller. İsterseniz tapered cleaners (ucu konik temizleyiciler) kullanarak ince ve çok tüylü tiplerin işini tek parçada birleştirebilirsiniz; gayet iyi çalışır. Gerek duyacağınız diğer malzemeler: Q-Tips, alkol veya pipe sweetener (pipo tatlandırıcısı/temizleyicisi), kâğıt havlu ve tütüncünüzde tanesi yaklaşık 1 $ olan küçük fırçalar. Ayrıca poker, spoon ve tamper içeren bir pipe tool (çok amaçlı pipo aleti) gerekecek; bu da yaklaşık 1 $ tutar. Pipolarınızı her zaman temiz ve taze tat veren halde tutmak için ihtiyaç duyacağınız malzeme listesi bundan ibaret.
Amerikalı pipo ustası Mike Butera, her bir pipo içiminde sekize kadar pipe cleaner kullandığını söylüyor. Kulağa çok gelse de şaşırtıcı değil; muhtemelen air hole (hava kanalı) fazla dar olduğundandır.
Tütünü içtikten sonra kül gri ya da beyaza dönünce, Tim West’ten öğrendiğim bir yöntemi kullanıyorum. Önce pipe tool’daki ince metal çubuğu (poker) alıp kasedeki külü biraz karıştırıyorum. Böylece kül gevşek kalıyor ve dipte sert tortu (dottle) oluşmuyor.Sonra kasenin üstünü ya bir kâğıt havluyla ya da elimle kapatıp, pipoyu hafifçe yukarı aşağı sallıyorum. Bu sayede kül kasenin kenarlarına yapışıyor. Ardından pipoyu ters çevirip kalan külü boşaltıyorum.Son adımda piponun içinden bir pipe cleaner (temizleme teli) daha geçiriyorum ve stem’den (boru kısmı) yavaşça üflüyorum. Böylece içeride kalan küçük kül parçaları da temizlenmiş oluyor. Bundan sonra piponun içinden bir pipe cleaner daha geçirir, sonra da stem’den (gövde borusu) nazikçe üflerim. Mouthpiece’i (ağızlık) pipodan mümkün olduğunca uzun süre ayırmamaya çalışırım—genelde beş ile on bowl arasında. Usta bir pipo tamircisi ve yapımcısı olan Jim Cooke, mouthpiece’i pipodan ayırmaya güçlü biçimde karşı çıkar; eminim beş-on bowlda bir ayırmanın bile fazla sık olduğunu söyleyecektir. Ama Jim’in asıl eleştirisi, her içimden sonra mouthpiece’i shank’ten (kaseden çıkan kısa sap) ayıran içicilere yöneliktir.
Ben de Jim Cooke’la aynı fikirdeyim: mouthpiece’i sürekli söküp takmak sonunda piponuza zarar verir; shank’teki ahşaba ve tenon’a (ağızlığın sap içine giren tıkaç kısmı) baskı uygular. Ama aynı zamanda, ben de Jim Benjamin’le aynı fikirdeyim: arada bir parçaları ayırıp piponun mortise (yuva) bölümünde biriken ve onun “oil change” dediği kalıntıyı temizlemek gerekir. “Pipolar sökülmek için tasarlanmadıysa, Alfred Dunhill neden mouthpiece’in üzerine beyaz bir nokta koydu?” diye sorar Benjamin retorik bir şekilde. “Bunu, içiciler mouthpiece’i pipodan ayırdıktan sonra geri takarken hangi tarafın üstte olduğunu bilsinler diye yaptı.”
Diyelim ki yeni piponuzu on kez içtiniz. Onuncu bowl’da tütünün tadında hafif bir değişim fark etmeye başlarsınız: tadı ağırlaşır ya da azıcık acımsı olur. Bana göre, bütün gün demlikte beklemiş siyah kahve gibi. Yeni piponuzdaki tütün böyle tat vermeye başladığında—ki bu genellikle beş ile onuncu bowl arasında olur—ciddi bir temizlik zamanı gelmiş demektir.
Yıllar boyunca temiz tutulmuş, güzel bir Jim Cooke piposu.
Haftada yaklaşık yarım saatimi altı pipoyu temizlemeye ayırırım; pipo başına ortalama beş dakika eder. Masada şu malzemeleri yayarım: üst üste konmuş altı kâğıt havlu; ağzı geniş, içinde rum, vodka ya da whiskey gibi alkol bulunan bir kavanoz ya da alkol oranı yüksekse pipe sweetener; Q-Tips; pipe cleaners; bir pipe tool ve çoğu tütüncüde bulabileceğiniz o pipo temizleme fırçalarından biri.
Önce mouthpiece’i (ağızlık) shank’ten (kaseden çıkan kısa sap) ayırıyorum. Tenon’u (ağızlığın şank içine giren tıkaç ucu) alkol dolu kavanoza batırıp çıkarıyorum, sonra kâğıt havluyla kurutuyorum. Ardından tüm bir bristled cleaner’ı (kıllı pipo temizleme teli) alkole daldırıp mouthpiece’in içinden—tenon tarafındaki uçtan başlayarak geçiriyorum. Bir sonraki adım, mouthpiece’in içini fırçayla temizlemek. Fırçayı alkole batırıp yeniden mouthpiece’in içinden, yine tenon deliğinden başlayarak, ileri geri sürtüyorum. Bunu beş-altı kez yaptıktan sonra fırçayı çıkarıp kıllarını kâğıt havluda kurutuyorum; kıllar kahverengi ya da siyah olacaktır. Fırçayı tekrar alkole batırıp ağızlığın içinden bir kez daha geçiriyorum. Bu işlemi, fırça içeri girerken ne kadar temizse dışarı çıkarken de o kadar temiz olana dek (gerektiği kadar) tekrarlayın. Sonra extra fluffy cleaner (çok tüylü temizleyici) kullanarak mouthpiece’in içini kurutun. Lip end’den (ağızlık ucu) hafifçe üfleyerek içeride kalmış pipe cleaner tüylerini çıkarın.
Şimdi sıra piponun kendisini temizlemeye geldi. Ben mortise bölgesinden (şank içindeki yuva/dişi kısım) başlarım; bir Q-Tip ile katranı ve birikmiş pislikleri silerim. İsterseniz Q-Tip’i kullanmadan önce alkole batırabilirsiniz. Jess Chonowitsch, fazla alkolün ahşaba sızması hâlinde doğal yağların yüzeye çıkmasını engelleyebileceği konusunda uyarır. Ben böyle bir sorun yaşamadım; ama bu da, pipodan keyif alma söz konusu olduğunda pek az “kesin kural” bulunduğunun bir başka örneği size en iyi uyan yöntemi deneme-yanılmayla bulmalısınız. Q-Tip’lerle silince mortise bölgesi gözle görülür biçimde temizlenmiş olur; bir ışık altında çıplak gözle baktığınızda bunu fark edersiniz.
Sonra shank’i temizlemeye hazırsınız. Barry Levin bir keresinde bana, temiz bir piponun anahtarı temiz bir shank’e sahip olmaktır demişti. Katılıyorum. Fırçayı alkole batırın ve shank’in içini, mouthpiece’de yaptığınız gibi, fırçalayın. Fırçayı kağıt havluyla kurutup yeniden alkole batırın, sonra shank içinde ileri geri çalıştırın. Bu işlemi beş-altı kez yapıyorum. Ben ağır latakia blends içtiğim için, fırçam pipodan ilk geçişte simsiyah olur. Fırçayı yine alkole daldırıp shank’in içini biraz daha fırçalıyorum, ardından fırçayı kurutuyorum. Bu “batır–fırçala–kurut” döngüsünü beş-altı kez tekrarladıktan sonra fırça, ilkine göre gözle görülür biçimde daha temiz çıkmaya başlar.
Önce shank (sap kısmı) içini temizlerken, birkaç kez fırçalama–kurulama döngüsü yaptıktan sonra artık fırçanın daha temiz çıktığını görürsünüz. Bu noktada son adım olarak extra fluffy cleaner (çok tüylü tel) ile shank’in içini kurutur, ardından da bir-iki kez boru ucundan üfleyerek kalan nemi atarsınız.
Bowl (kase) kısmına gelince, ben çok az şey yaparım. Kasede ince bir cake (koruyucu tabaka) kalmasını severim—bir kağıt yaprağı ile bir madeni para kalınlığı arasında. Eğer kül parçaları düzensiz bir şekilde birikmeye başlarsa, bir bristled cleaner (kıllı tel) alıp hafifçe iç yüzeyden geçirerek tabakayı eşitlerim. Bu oldukça nazik bir işlemdir. Neredeyse hiç reamer (kazıyıcı alet) kullanmam; sadece çok hassas bir kazıyıcı olan British Buttner gibi bir alet işimi görür. Eğer pipo ciddi bir kazıma gerektiriyorsa, işi profesyonele bırakırım. Çünkü birçok pipo içicisi reaming’i basit bir iş sanır ama yanlış yapıldığında kasedeki cake dengesiz olur ve bu da briar ağacının çatlamasına neden olabilir.
Temizlikten sonra mouthpiece’i shank’ten ayırarak yaklaşık 5 dakika bekletirim ki mortise bölgesindeki alkol tamamen kurusun. Sonra pipoyu yeniden birleştiririm. Eğer tenon (ağızlık ucu) yerine takılırken hafif gıcırdarsa, azıcık balmumu ya da sabun sürüp dikkatlice oturturum.
Sonra pipoyu dinlenmeye bırakırım—en az 24 saat, bazen de 2–3 gün. Sonraki içişimde, tütünün tadını yeni bir kil pipoda içiyormuş gibi net ve saf hissederim. Bu da aslında çoğu uzman harmancıların yeni tütün karışımlarını test etmek için kullandıkları yöntemdir.
Fotoğrafta Rex Poggenpohl (Danimarkalı pipo uzmanı) ve Chuck Levi (Chicago’daki ünlü pipo ve tütün dükkânı Iwan Ries & Co.’nun sahibi, aynı zamanda RTDA’nın o dönemdeki başkanı) görülüyor. İkisi de temiz bir piponun önemini çok iyi bilen insanlar.
Profesyonel bir temizlik, özellikle shank (sap) kısmında biriken katranları temizlemenin tek yoludur.
Benim önerdiğim sistem ise çok daha basit: Her 5–10 kase (bowl) içimden sonra sadece 5 dakikanızı ayırarak uygulayabileceğiniz bir temizlik. Bu gerçekten fazla zaman değil. Ama bu 5 dakikalık küçük yatırım size yüzlerce saatlik saf keyif kazandırır. Çünkü böylece her pipoyu içtiğinizde, tütünün asıl tadını—olması gerektiği gibi—alabilirsiniz.
📌 Önemli Not: Bu anlattığım yöntem sadece yeni pipolarınız ve profesyonelce temizlenmiş estate pipes (ikinci el pipolar) için geçerlidir. Daha önce temizlenmemiş eski pipoları bu yöntemle temizlemeye kalkmayın; onlar için mutlaka profesyonel yardıma ihtiyaç vardır. Hatta benim tavsiyem, yeni pipolarınızı bile birkaç yılda bir profesyonel temizliğe götürmektir. Çünkü:
Q-Tips’ler mortise içinde biriken cake’i asla tamamen temizleyemez.
Fırçalar shank’i iyi temizler ama zamanla doğal olarak biriken tabaka duman kanalını daraltır.
Comments
Post a Comment