AVRUPA’DA PİPO DÜKKANLARI VE PİPO USTALARI
İlk beş yıllık pipo içiciliğim boyunca bir pipoya asla 15 dolardan fazla para vermedim, fakat zamanla daha pahalı pipoları denemeye başladım ve bu makale 1995 yılında Pipe Friendly dergisi için yazıldığında, el yapımı, bireysel zanaatkârlar tarafından üretilen yüksek kaliteli pipolara tutulmuştum. Bu makalede, o dönem pipoların satışında aktif olan ancak artık hayatta olmayan iki kişiden bahsetmiştim. Ole Larsen Ekim 2002’de, Jack Ehrmantraut ise birkaç yıl önce vefat etti. Ayrıca makaleye, artık kapanmış olan Astley’s hakkında konuşarak başlamıştım. Ancak Upshall Pipes’ın sahibi Moty Ezrati, Astley Pipes’ın üretim haklarını satın aldı ve üretimi devam ettirdi.
Makaleyi, Amerika Birleşik Devletleri’nde yüksek kaliteli Dan pipoları için gerçekten iyi bir distribütör bulunabilse ne güzel olurdu diye içimden geçirerek sonlandırmıştım ve bu makaleden bir yıl sonra dileğim gerçek oldu. Nashville, Tennessee’deki Uptown's Smoke Shop, bu mükemmel pipoları tüm Amerika genelinde dağıtmaya başladı ve o zamandan beri bu yüksek kaliteli pipo ustalarını temsil etmede son derece başarılı oldular.
Uptown’s ve Music City Marketing’in sahibi Bill Nunnelly, bu makalenin yayımlanmasının ardından Jess Chonowitsch ile görüşmek üzere Los Angeles’a uçtu. Jess artık ABD’de tanınmaya başlamıştı. Jess ve eşi Bonnie, o sırada Los Angeles’ta beni ziyarete gelmişti ve Bill ile birkaç toplantı yaptık.
Bill, Dan yapımı yüksek kaliteli pipoların tanıtımına yatırım yapma sözü verdi ve Jess ile birkaç başka ustanın bu işe bağlılık göstereceklerine dair bir taahhüt istedi.
...üstün pipo ustalarının karşılığında Uptown’s’a sadık kalacağına dair bir bağlılık göstermelerini istemişti.
Bill sözünü tuttu; “The Great Danes” (Büyük Danimarkalılar) adlı, pipo ustalarını konu alan pahalı bir video hazırlattı, onlar adına pipo dergilerine rengârenk ve etkileyici reklamlar verdi ve bilgili satış temsilcileri işe aldı.
Bill Nunnelly
Jess de sözünü tuttu; yıllar boyunca Uptown’s’a yüzlerce en güzel piposunu gönderdi ve diğer Büyük Danimarkalı pipo ustalarını da aynısını yapmaları için teşvik etti. Bu durum tam anlamıyla kazan-kazan anlaşmasına dönüştü, ancak asıl kazananlar, bugün bu pipoları içen Amerikalı pipo koleksiyoncuları oldu.
Bu görüşmelerin benim için en özel anı, Arnold Schwarzenegger’in restoranında yaptığımız kutlama yemeğiydi. O yemekte Bill, Arnold’a Jess’in pipolarından birini hediye etti — ve Arnold bundan tam anlamıyla büyülendi!
Takip eden bir mektubunda Arnold, o pipoyu “muhteşem bir pipo” olarak nitelendirdi ve şunları ekledi:
“Ne zaman çıkarıp yakacak olsam, bu eşsiz ve güzel parçayla ilgili sürekli iltifatlar alıyorum.”
Bill’in, pipo kalitesini yükseltmekten sorumlu kişilerden biri olması her zaman beni etkilemiştir.
Amerika’da sunulan en iyi pipolardan bazılarını tanıtmasına rağmen, pipo koleksiyonculuğu camiası içinde neredeyse hiç tanınmaz.
Birkaç yıl önce The Pipe Smoker’s Ephemeris dergisine Bill’in bu hobiye katkılarından bahseden bir mektup yazmıştım. Bu kitapta ona yer vererek ve Amerika’da yüksek kaliteli pipoların pazarlanmasındaki rolünün hikâyesini anlatarak, en azından sahne arkasında olup ciddi pipo içicilerinin hayatını Amerika’da çok daha keyifli hale getirmek için elinden geleni yapan bu adam hakkında az da olsa bilgi sahibi olmanızı umuyorum.
1995’ten bu yana, küreselleşme ve internet de yüksek kaliteli pipoların satışında devrim niteliğinde bir değişim yarattı.
Bu kitapta söz edilen pipolardan herhangi biriyle ilgileniyorsanız, sadece pipo ustasının adını Google’da aratmanız yeterli — satın alabileceğiniz birçok yer bulacaksınız.
Pek çok fiziksel pipo dükkânı kapanmış olsa da, internet üzerinde her tür piponun ticaretinde büyük bir patlama yaşandı; bu pipolar, en ucuzundan en pahalısına kadar geniş bir fiyat aralığına sahip.
Brian Godbee (solda) – www.pipesmagazine.com
Brian Levine – www.smokingpipes.com
Yeni nesil pipo meraklılarının temsilcilerindendir.
Yaz boyunca İngiltere ve Almanya’da işlerim vardı ve randevular arasında, etkileyici pipo dükkânları ve pipo yapım atölyelerini ziyaret ettim.
Londra’daki Astley’s, gördüğüm en güzel bruyère (yabani funda) pipolardan bazılarına sahipti.
Dükkânın sahibi Paul Bentley son derece yardımseverdi ve...
...bilgilendiriciydi. Kendisine yıllardır merak ettiğim bir soruyu sordum: Bir pipo üretildiğinde bruyère ağacının içinde hâlâ reçine varsa, zamanla ve içim sırasında oluşan ısıyla bu kuruyup yok olur mu, yoksa sadece odunun içinde katılaşarak mı kalır?
“Kurur,” dedi. “Bazı pipoların başta hiç iyi içim vermemesi ama sonra bir anda harika hale gelmesi bunu açıkça gösteriyor.”
Londra’daki Dunhill, özel bir pipo tanıtımı yapıyordu ve pipolarından birini yapan ustalardan biriyle sohbet ettim. Müşterilere ait pipoları nasıl özenle cilalayıp parlatığını izledim ve ustalığına hayran kaldım. Ayrıca kendi harmanladıkları pipo tütünlerinden birkaç kutu satın aldım.
Oradan Almanya’nın Köln şehrine geçtim ve ünlü “10.000 Pipo Evi”nin sahibi Peter Heinrichs ile birkaç saat geçirdim. Peter sıcakkanlı, arkadaş canlısı, çekici ve pipo işine tamamen kendini adamış biri. İki dükkânı var ve ben her ikisini de ziyaret ettim. İlki Köln şehir merkezindeydi. Giriş katında binlerce güzel pipo sergileniyor, üst katında ise şimdiye kadar gördüğüm en nadir, yüksek kaliteli koleksiyonluk pipolar yer alıyor.
Örneğin, Poul Ilsted tarafından yapılmış, tanesi altı kadar serbest formda pipo inceledim. Tahıl dokusu (grain) bugüne kadar gördüğüm en sıkı desenli dokuydu. Pipo gövdesinin alt kısmındaki ve sap kısımlarındaki “kuş gözü” desenleri (bird's eye) gerçekten inanılmazdı.
Hans Nielsen (solda), “Former” ismiyle tanınan pipolarıyla birlikte
Tom Eltang ile birlikte. Her ikisi de mükemmel Danimarkalı pipo ustalarıdır.
Peter, 20. yüzyılın en büyük iki pipo ustasının Sixten Ivarsson ve Bo Nordh olduğunu düşündüğünü söyledi. Kendi koleksiyonunda bu ustaların birkaç piposu bulunuyor. İkisinin de çok sayıda pipo üretmediğini, ve...
...bu ustaların pipolarına olan talep, fiyatlarını astronomik seviyelere çıkardı. Özellikle Japonya’dan bazı koleksiyonerlerin, Ivarsson ya da Nordh tarafından yapılmış tek bir pipoya 5.000 dolardan fazla ödediği biliniyor.
Peter’ın koleksiyonunda ayrıca Ingo Garbe, Jess Chonowitsch ve S. Bang tarafından yapılmış nefes kesici pipolar da vardı. Bunun yanı sıra, Sven Knudsen ve küçük kardeşi Teddy, Barbi, Lars Ivarsson, Nanna Ivarsson, Tonni Nielsen, Former, Tom Eltang ve daha birçok usta zanaatkâr tarafından yapılmış son derece güzel pipolar da yer alıyordu.
Ama asıl mesele şu ki, Peter Heinrichs’in sahip olduğu yüzlerce pipo, başka hiçbir yerde bulamayacağınız türden.
Bir keresinde, Ortabatı’da iyi bilinen bir pipo dükkânını arayıp ellerinde Sixten Ivarsson piposu olup olmadığını sormuştum. Telefona çıkan adam, “Hayır, elimizde yok,” dedi, “hem zaten Ivarsson öldü.”
Sanırım Sixten bunu duysaydı pek hoşuna gitmezdi, çünkü hâlâ hayatta ve oldukça dinç. Seksenli yaşlarının ortasında, görme yetisi azalmış olsa da, hâlâ yılda bir ya da iki pipo yapmayı başarıyor.
Telefondaki adam bir de şunu demişti: “Ivarsson pipolarını yirmi yıl önce binlerce dolara satıyorduk. Şimdi bir tanesini bulabilseniz, kaça mal olurdu tahmin bile etmek istemem.”
Peter Heinrichs’in koleksiyonunda yalnızca Dan pipoları değil, İngiltere, Almanya, İtalya, Fransa ve dünyadaki her ülkeden yüzlerce harika pipo var — Amerika hariç.
Bu da benim canımı sıkan bir konuyu gündeme getiriyor: Dünyadaki en iyi pipo ustalarından bazılarının Amerikalı olması, ancak hak ettikleri ilgiyi görememeleri.
Bu ustalar arasında Perri, Butera, Lewis, West, Cooke, Marks, Wiley, Learned, Burak, Yager, Rose, Johnson, Schulte, Roush, Davis, McNulty ve kişisel favorim Tony Rodriguez var.
Eminim adını unuttuğum onlarca başka usta da vardır.
Burada dört harika Amerikalı pipo ustası görülüyor.
(Soldan sağa)
Todd Johnson (aynı zamanda Yale’de yüksek lisans öğrencisi),
John Eells,
Jody Davis (aynı zamanda profesyonel müzisyen),
ve Tim West.
Saat öğleden sonra 5 olduğunda, Peter eşimi ve beni şehrin dışında bulunan diğer dükkânına götürdü.
Burası gerçekten inanılmaz bir pipo dükkânıydı! Her şey vardı! Binlerce, on binlerce pipo — Joseph Stalin’e ait bir pipo gibi nadir parçalar dâhil (bir Dunhill bruyère piposu).
Pipo tütünlerinin çeşitliliği akıl almazdı ve dükkânda onlarca güzel pipo dolabı ve rafı vardı.
Oradan Hamburg’a geçtik ve Dan Pipe adlı mağazalardan birine uğradık. Bu dükkân, harika bir katalog sunuyor ve dünya çapında en büyük posta siparişi pipo dükkânlarından biri olma yolunda ilerliyor. Umarım gelecek yılki kataloglarında İngilizce çevirilere de yer verirler.
Eskiden adları Pipe Danske’ydi (yani "Danimarka Piposu"), fakat Kopenhag merkezli ünlü mağaza Pipe Dan kapandıktan sonra, Pipe Danske’nin sahipleri şirketin adını kısaltarak Dan Pipe yapmaya karar vermiş.
Mağazanın sahibi Paul Botter ve bazı müşterilerle birkaç saat boyunca sohbet ettim. Ayrıca son derece nadir bir Anne Julie piposu da buldum.
Paul bu işin içinde 25 yıldır...
…ve şu anda resim yapan Anne Julie ile çok iyi bir ilişkisi var.
Paul ve arkadaşları Amerikan pipo pazarı hakkında daha fazla şey duymak için oldukça hevesliydi ve ben de onları, düzenlediğimiz pipo fuarlarından birine gelmeleri için teşvik ettim.
Almanya’dan Kopenhag’a geçtik ve itiraf etmeliyim ki, önümüzdeki iki gün boyunca tam anlamıyla büyülendim.
Dünyanın en iyi pipo ustalarından bir kısmının Danimarka’da yaşadığına ve Amerika Birleşik Devletleri’nde neredeyse hiç tanınmadıklarına tamamen ikna oldum.
Amerika’da genellikle akla ilk gelenler Stanwell, Larsen ve Nording — ki hepsi gerçekten iyi pipolar üretir.
Ancak bu markaların binlerce piposu arasında, bireysel ustaların gösterdiği özen ve beceriyi taşıyan yalnızca birkaç pipo vardır. Bu ustaların çalışmaları gerçekten inanılmaz.
Belki de Amerika’da genellikle fabrikada üretilmiş Dan pipoları gördüğümüz için, koleksiyoncu pazarında bu alana ilgi çok az.
Bir diğer neden de, el yapımı tekil parçaların yüksek fiyat etiketleri olabilir.
Elbette, birçok Amerikalı koleksiyoncu bilmedikleri pipolara büyük paralar harcamaktan çekiniyor. Bu yüzden eski Dunhill, Charatan ve Barling pipolarına bu kadar çok odaklanılıyor. Güvenli tercihler.
Yeni ve yüksek kaliteli pipolara gelince, koleksiyoncuların büyük çoğunluğu ya Dunhill’i ya da aynı derecede kaliteli ürünler sunan, tanınmış İtalyan markalarını tercih ediyor.
Ama Amerikalılar bireysel Dan pipo ustaları hakkında daha fazla şey bilselerdi, kullanılan bruyère (çoğunlukla Korsika kökenli) kalitesine ve her bir parçaya katılan profesyonellik ile yaratıcılığa çok şaşırırlardı.
Ortaya çıkan sonuç ise neredeyse mucize gibi olur.
Yüksek kaliteli, el yapımı bir Dan pipo; sınırsız keyif ve rahatlama saatleri sunar.
Genellikle, bu pipolar diğerlerine kıyasla daha kısa ve hafif olduklarından, okumak ya da çalışmak esnasında içmek için idealdirler.
Kopenhag’a döndüğümde ilk işim, telefon rehberinden pipo dükkânları ve pipo ustalarını aramak oldu.
W.O. Larsen, S. Bang, Sixten Ivarsson ve Jess Chonowitsch isimlerini gördüm.
Her birini aradım. Hiçbir zorluk yaşamadan birkaç randevu ayarladım.
Sonra Paul Winslow adını gördüm.
Peter Heinrichs’ten yeni bir pipo almıştım ve bu pipodaki “bird’s eye” (kuş gözü deseni)...
...muhteşem olduğu için, onu aramaya karar verdim. Paul şehir dışına çıkmak üzereydi ama üç gün içinde buluşmak istediğini söyledi.
Ne yazık ki bu, benim şehirden ayrılacağım tarihten sonraydı.
Yine de telefonda benimle yaklaşık 20 dakika konuştu.
Mükemmel İngilizcesiyle bana Kopenhag’daki çeşitli pipo dükkânları ve atölyelerinin yerlerini tarif etti.
Almanya’nın Köln kentindeki iki pipo dükkânından birinde.
İkisi de harika.
Peter’ın e-posta adresi:
HeinrichsP@aol.com
İlk durağım, "My Own Blend" adlı küçük bir pipo dükkânıydı. Tezgahtaki iki genç adam, güzel kokulu tütünleri elde harmanlıyorlardı; aralarında, Rattray’s No. 7 Reserve karışımının kendi yorumları da vardı.
Konserve kutusunu birkaç hafta açmamamı, harmanların “birbirine karışıp oturması” için biraz zaman vermemi tavsiye ettiler.
Muhtemelen bu tütünü 6 ila 12 ay arası bekleteceğim ve eminim ki harika bir tat verecek. Zaten o an bile nefis kokuyordu; bir yıl sonra nasıl olacağını hayal bile edemiyorum!
Dükkândan iki blok ötede ise ünlü W.O. Larsen mağazası var; alt katta bir müze bulunuyor.
Ole Larsen bana mağazayı gezdirdi ve pipo tarihine dair çok ilginç bilgiler aktardı.
Örneğin, II. Dünya Savaşı sırasında bruyère ve tütün ciddi şekilde kıtlık yaşamış.
Pipo ustaları, farklı türde ağaçlar ve tütün yetiştiriciliğine uygun olmayan iklimlerde yetişmiş tütünleri kullanmak zorunda kalmış.
Ole ile ayrıca, tütünün ya kıtlık nedeniyle bulunamadığı ya da sigara karşıtı kampanyalarla yasaklandığı dönemler üzerine konuştuk.
Danimarka ve...
Danimarka ve Almanya, hâlâ pipo içicileri için sağlıklı ortamlar sunan ülkeler.
Bu ülkelerdeki birçok insanın, piponun ne kadar rahatlatıcı olabileceğini bildiğini düşünüyorum — sigaranın verdiği "ani etki"ye kıyasla çok daha farklı bir deneyim.
Hatta Kopenhag havaalanında bile bir pipo dükkânı var!
Yolda gördüğüm ilk yayaysa, ağzında piposu ile bisiklet süren yaşlı bir adamdı!
Peter Heinrichs, “10.000 Pipo Evi” dediğinde şaka yapmıyor.
Tek sorun vergiler.
Tüm çalışanlar için kişisel gelir vergileri aşırı derecede yüksek.
Kişisel gelirde uygulanan en düşük vergi oranı %50!
Buna ek olarak, ülke genelindeki satış vergisi de %25 civarında!
Ole ile ikimiz, ideal olanın Danimarka’nın pipoya olan tutumunu ve Amerika’nın vergiye olan tutumunu birleştiren bir ülke olduğunu düşündük.
Elbette, bazılarımız ABD’deki düşük vergileri tercih ediyor olabiliriz, ancak Danimarka ile kıyaslandığında, Amerika adeta bir vergi cenneti gibi görünüyor.
Örneğin, Larsen’in “Old Fashioned” adlı lezzetli pipo tütününün bir tenekesi ABD’de 15 dolarken, aynı ürün Larsen’in kendi mağazasında 20 dolar!
W.O. Larsen’in mağazasından sadece birkaç sokak aşağıda, Sixten Ivarsson (okunuşu: “E-varsson”) ile buluştum.
Ayrıca oğlu Lars Ivarsson ile de tanıştım...
…dünyanın en büyük pipo ustalarından biri olan Sixten Ivarsson’un kendi atölyesinde — ve pipo yapmaya yeni başlayan torunu Nanna ile birlikte tanıştım.
Lars kırsalda bir atölyede çalışıyor; Nanna ise, Sixten’in ün kazandırdığı eski atölyeyi kullanıyor. Nanna ile büyükbabası, birbirine bağlı masalarda karşılıklı oturuyorlar, böylece rahatça sohbet edebiliyorlar.
Nanna’nın masasının üstünde tamamlanmamış pipoların hazneleri vardı — hepsi birbirinden güzeldi.
Açık sözlü ve sıcakkanlıydı; yetenekli babası Lars tarafından eğitilmişti ve yetenekli büyükbabası Sixten’den düzenli olarak öneriler alıyordu.
Bu yüzden, onun pipolarının da zamanla dünyanın en iyileri arasına gireceğinden hiç şüphem yok.
Tıpkı diğerleri gibi, o da Korsika bruyère ağacı kullanıyor.
Bir tane sipariş verdim; ona “tiyede duran golf topu” adını verdik, çünkü gerçekten öyle görünüyordu.
Onlara, bir Amerikan pipo mağazasında Sixten’in öldüğü söylentisinin nasıl yayıldığına dair hikâyeyi anlattım.
Sixten kahkahayla, “O zaman onlara hayaletimle tanıştığını söyle,” dedi!
Sixten Ivarsson’un öğrencilerinden biri de Jess Chonowitsch’ti.
Şu anda 50 yaşına yaklaşan Jess, artık emekli olan babası Emil ile birlikte otuz yıldır pipo yapıyor.
Jess Chonowitsch (okunuşu sırasıyla “yes” ve “cono-o-vitz”), Kopenhag’ın yaklaşık 60 km dışında yaşıyor ve yılda 200 pipo üretiyor.
Jess’in yüksek kaliteli pipoları tam anlamıyla bir sanat eseri; İsviçre, İtalya, Almanya ve Japonya’da çok sayıda koleksiyoncunun gözdesi.
Eskiden yaptığı bazı pipolar yıllar önce ABD’de satılmıştı, ama bugünkü olağanüstü yüksek kaliteli pipolarının yanına yaklaşmaları mümkün değil.
Bazı koleksiyoncular, Jess’i dünyanın 1 numaralı pipo ustası olarak görüyor.
Onun tek önemsediği şey, mümkün olan en yüksek kalitede pipolar üretmek.
Birlikte harika bir öğle yemeği yedik ve Jess, birçok usta pipo yapımcısının işlerini analiz etti.
Tıpkı diğer herkes gibi, Jess de Sixten Ivarsson’un pipo yapımında devrim yarattığını söyledi.
Ayrıca S. Bang pipolarından da büyük bir takdirle bahsetti.
Bu pipolar, Ulf Noltenmeier ve Per Hansen tarafından yapılıyor; atölyeleri, Danimarka şehir merkezinden birkaç mil uzakta yer alıyor.
Svend Bang, Per ve Ulf’ün pipolarında ismi yer alan bir iş insanı ve amatör pipo ustasıydı — pipolar S. Bang (okunuşu “S. Bong”) olarak anılıyor.
Per ve Ulf, yıllar önce Anne Julie ve Preben Holm için çalışmışlardı.
Ancak şimdi...
…neredeyse otuz yıldır kendi pipolarını üretiyorlar ve şu anda dünyadaki en iyi — hatta belki de en iyisi — pipoları yapıyorlar.
Eğer herkesi “en iyi” ilan ediyormuşum gibi geliyorsa, sebebi şu: Kendimi adeta Michael Jordan, Magic Johnson, Larry Bird ve Wilt Chamberlain arasında seçim yapmaya çalışıyormuş gibi hissediyorum.
Hepsi harikaydı!
Peki, gelmiş geçmiş en iyi beyzbol oyuncusu kimdi?
Mickey Mantle, Willie Mays, Joe Di Maggio, Hank Aaron, Ty Cobb, Babe Ruth ya da Ted Williams mı?
Ya en büyük sanatçı?
Michelangelo, da Vinci, Matisse, Monet, Rembrandt, Picasso ya da van Gogh?
Tabii ki bu soruların kesin bir cevabı yok — ve bu yüzden, dünyanın en iyi pipo ustasının kim olduğunu belirlemek de tamamen kişisel zevk ve görüş meselesi.
Ancak açık olan şu ki; İskandinavya, Almanya, Japonya ve diğer bazı ülkelerdeki koleksiyoncular, Amerikalıların büyük kısmının henüz farkına varmadığı bir şeyi çoktan keşfetmiş durumda:
Bugün dünyadaki en iyi pipoların birçoğu, Danimarka’daki sanatçı atölyelerinde üretiliyor ve Avrupa’nın çeşitli göz kamaştırıcı pipo mağazalarında satılıyor.
Bu yüksek kaliteli koleksiyonluk parçaları sunmaları için Jack Ehrmantraut ve diğer distribütörleri teşvik ettim.
Barry Levin bu pipoların değerini biliyordu; Rick Hacker ve birkaç Amerikalı koleksiyoncu da bazılarına sahip oldu ve keyifle kullandı.
Ama bu eserler, ABD’de o kadar nadir ki neredeyse yok denecek kadar az.
Pipo içiciliği ve pipo koleksiyonculuğundaki bu yeniden canlanma ivme kazanırken, umalım ki bu başyapıtların daha fazlası Amerikalı koleksiyoncuların erişimine de sunulsun.
Bu yeni kalite düzeyinin keyfini çıkarmak için Avrupa’ya taşınmanız gerekmeyecek — ister pipo üretimiyle, ister pipo içiciliğiyle, ister koleksiyonculukla ilgilenin.
Comments
Post a Comment