PİPONUZUN KOLAY BİR ÇEKİMİ OLMALI
Benim 1997 yılında Pipes and tobaccos için yazdığım bu makaledeki mütevazı amacım, çoğu piponun doğru şekilde delinmediğine dair kişisel kanaatimi ortaya koymaktı. O zamandan bu yana bu konuda daha da kararlı oldum ve bugün bana hedefimi soracak olsanız, pipo yapımında bir devrim yaratmak olurdu. Bu yazı, o dönemde bunun kişisel bir zevk meselesi olduğunu düşündüğümü gösterse de, artık eminim ki tüm pipolar, bu bölümde açıklanan ölçülere uygun şekilde açıldıklarında daha iyi içilecektir. Yalnızca tütünün iyi bastırılmış olmasına dikkat etmek gerekir.
Bu makalenin yayımlanmasının ardından yüzlerce pipo içicisi pipolarını açması için Jim Benjamin’e gönderdi. Sonuçta, 2007’deki ölümüne kadar Jim’in odası, genişletilmiş açık hava deliklerinin etkisiyle pipolarının birdenbire mükemmel içim sağladığını belirten tanıklıklarla doluydu.
Ken Campbell, 2002 yılında The Pipe Collector bülteninde yayımlanan “Airflow: The Key to Smoking Pleasure” başlıklı olağanüstü bir makale kaleme aldı. Bunun ardından onlarca koleksiyoncu, değiştirilmiş ve geliştirilmiş pipolarından duydukları memnuniyeti dile getirdi. Elbette, bu konuda kimimiz ne kadar tutkuyla hissederse hissetsin, sonunda kabul etmemiz gerekir ki mesele kişisel bir tercihten ibarettir.
Sonra pipoyu tekrar eline alıp tütün hala közlenirken hafifçe içinize çekin. Alfred Dunhill’in “the gentle art of smoking” derken kastettiği şeyin bu olduğunu düşünüyorum. Bir pipoyu 45 dakika, bir saat ya da bir buçuk saat boyunca yanık tutmak için nadiren iki kibritten fazlasını kullanırım. Ve bunu hiç zorlanmadan yapabiliyorum. Hava deliği doğru açılmışsa, piponuz yanmaya devam edecektir.
Bir keresinde favori pipocu ustalarımdan Jess Chonowitsch ve Lars Ivarsson’a sordum: “Neden tüm pipolarınızı benim sevdiğim şekilde biraz daha açık yapmıyorsunuz?” Onlara, Lars’tan kendi keyfi için yaptığı bir pipoyu satın aldığımda, ağızlık kısmının müşterileri için yaptığı pipolara kıyasla biraz daha açık olduğunu fark ettiğimi söyledim. Bunun üzerine Lars ve Jess’e, “Eğer böyle daha iyiyse, neden müşterilerin için de öyle yapmıyorsun?” diye sordum.
Jess, eğer eğe ya da matkapla ağızlığın uç kısmını benim sevdiğim gibi açsa (yani pürüzsüz temizleyicinin hiç direnç olmadan geçebileceği kadar genişletse ) o zaman içindeki vulcanite’ı çıkarmak zorunda kalacağını söyledi. Bu durumda malzeme en alttan en üste kadar çok ince hale gelir ve kolayca ısırılıp parçalanabilirdi. Benim için sorun olmadığını söyledi, çünkü pipoyu neredeyse hiç dişlerimin arasında sıkı tutmadığımı biliyordu (bu kitabın fotoğrafları için poz verirken hariç!). Ayrıca, deneyimli pipo içicilerinin, tıpkı kendisi ve Lars gibi, pipoyu dişlerinin arasında tutarken ne kadar basınç uygulayabileceklerini çok iyi bildiklerini söyledi. Bu yüzden kendi pipolarının ağızlık kısmını açmakta zorlanmıyorlardı. Ancak Jess, satışa sundukları tüm pipoların ağızlıklarını bu şekilde açarlarsa sorun olacağını belirtti. “Çok fazla acemi içici ucunu dişleriyle ısırıp kırardı,” dedi, “sonra da yerel tütüncülerine gidip ‘Bu pipo hiç iyi değil!’ derlerdi.”
Lars ise bana sattığı piponun, bambu gövdelerdeki metal kılıflara benzeyen metal bir tenon ile takılıp çıkarılabilen askeri tip bir aparatla yapıldığını söyledi. Metal açık kalıyordu. Bu, şank kısmında biriken katran ve yağların etkisiyle her içişte biraz kapanma eğiliminde olan briardan farklıydı. Bu yüzden 4 milimetrelik bir metal kılıf, muhtemelen eşdeğer bir açıklığa sahipti.yakılmış bir ağaçta 4.1 ile 4.3 milimetre arasında bir etki yaratır.
Jess Chonowitsch bamboo pipe, bambu şaftın içine yerleştirilmiş metal tüple yani şaftta cake oluşmaz.
Jess, hava deliğinin boyutunun, Danimarka’nın en büyük iki pipocu ustası Poul Rasmussen ve Sixten Ivarsson arasındaki en büyük tartışma konusu olduğunu söyledi. Poul, 3.5 milimetreyi tercih ederdi; Sixten ise hava deliğini 4 milimetreye çıkardığı için devrimci kabul edilirdi. Ama bu konuda yalnız değildi. 1920’ler, 30’lar, 40’lar ve 50’lerde İngiltere’deki en iyi pipocu ustalarının birçoğu (Dunhill, Charatan, Barling, Comoy ve Sasieni ) hava deliklerini bugün yaygın olanın çok daha genişine açardı.
Bu pipoların çoğu filtre takılabilmesi için delinmişti; ama çoğu içici filtreleri kullanmadığı için sonuç, geniş bir hava deliği olurdu. Bence bu, eski pipolara yönelik güçlü talebin nedenlerinden biridir. Bu pipolar adeta rüya gibi yanıyor. Tabii ki her pipocu ustası farklıydı ve eski pipoların hepsi doğru şekilde delinmiş değildi.
Kolay çekişle ilgili bir başka konu da ağızlığın kıvrımıdır. Yaklaşık bin kadar örnek gördükten sonra nihayet fark ettim ki Jess’in tam kıvrımlı pipolarındaki eğim, Petersons ya da İtalyan pipolarında veya neredeyse diğer tüm pipolarda gördüğümden çok daha az yuvarlak hatta çok daha az bükümlüydü.
Jess’e, duman deliğinin açık kalması ve çekişin pürüzsüz olması için ağızlığı bu kadar keskin bükmekten kaçınıp kaçınmadığını sordum. “Kesinlikle,” dedi. “Bu, benim pipolarımla Dunhill ya da Stanwell gibi fabrika üretimi pipolar arasındaki önemli farklardan biridir.”
Eğer hâlâ söylediklerimden şüphe ediyorsanız, size pipolarımdan onlarcasını satması için verdiğim bir satıcının hikâyesini anlatayım. Bana, siyah kumlanmış bir “Dorsett Knotty” damgalı prince modeli kendisine sakladığını söyledi. Ben bu piponun deliğini tam sevdiğim gibi açmıştım. Bir gün arkadaşım beni aradı, deliği benim açtığımı bilmeden, “Başka Dorsett Knotty pipolar bulabilir miyim?” diye sordu. “Hayatımda içtiğim en iyi pipo bu” dedi. “Bu sabah postaneye giderken arabada içiyordum. Pipoyu, hâlâ yanarken, arabanın küllüğüne bıraktım. Postaneye girdim, üç-dört dakika sonra çıktım ve inanılmaz bir şekilde hala içebiliyordum, hala közleniyordu. Satmayı düşünüyordum, 20 ya da 30 dolara bırakacaktım, ama asla! Onu kendime saklıyorum. Artık favori pipom oldu.” Ben de ona piponun bu kadar iyi olmasının sebebinin deliğin açılış biçimi olduğunu açıkladım. O satıcı bana altı pipo daha gönderdi, hepsini aynı şekilde açtım ve o günden beri tamamen ikna oldu.
Ed Lehman’a bruyere ağacından yapılmış, tam kıvrımlı bir ODA Dunhill pipo sattım. Ed genellikle bent pipolardan uzak durur ama bu pipodaki eğimin, bir Dunhill’den çok bir Jess piposuna benzediğini fark etti. Ben de eğimi biraz düzelterek daha kolay çekiş için deliği açmıştım. Ed’e bunu söylediğimi unutmuştum. Bir gün beni arayıp pipoyu anlattı: “Bunun ne kadar iyi içim verdiğine inanamıyorum. Dakikalarca bırakabiliyorum, sonra tekrar alıp içiyorum, sonra tekrar bırakıyorum. Neredeyse hiç sönmüyor. O zamandan beri, koleksiyonumdan bir pipo satın alırsanız bunun açıldığını bilmeniz için bazı pipolarımın üzerine “R.S.N.” baş harflerimi damgaladım. Bu pipolar ya bizzat benim ya da Jim Benjamin veya Los Angeles’lı pipocu Tony Rodriguez’in elinden geçmiş ve açılmış pipolardır.
Keşke bu keşfi kendi başıma yaptığımı söyleyebilseydim. Ama aslında bunu, bana yolu gösteren iki usta sayesinde öğrendim: Jim Benjamin ve Jess.
Chonowitsch. Jess’in katkısı, hava akışının açık olmasının önemini vurgulamak oldu. Gerçi ölçünün tam olarak ne olması gerektiği konusunda aynı fikirde değiliz. Jess, 4.0 ile 4.3 milimetrenin yeterli olduğunu düşünüyor. Ben ise 4.3 ile 4.7 milimetreyi tercih ediyorum. Bu farkın bir kısmı da pipoları nasıl içtiğimizle ilgili. Jess, piposunun sık sık sönmesine izin verip yeniden yakıyor. Ben ise közün hiç sönmeden hafif hafif yanmasını tercih ediyorum.
The Sasieni panel with YS25
Jim’in katkısı ise bana Tom Colwell’den aldığım, üzerinde gümüş damga bulunan 4-noktalı bir Sasieni pipo göndermemle oldu. Damgada “YS25” yazıyordu. Tom, bunun 1925 Yazında Yale’den mezuniyet piposu olduğunu sanıyordu. Açıkçası çok eski bir pipoydu ama çekişi çok rahattı. Ben de pipoyu Jim Benjamin’e gönderip temizlettim. O da her zamanki gibi eski pipoyu yepyeni hale getirdi.
Ben genelde Jim’e şu soruyu sorarım: “Bunu, ilk kez mağaza vitrininde satılmak üzere konulduğunda nasıl görünüyorsa öyle yapabilir misin?1925’teki hali gibi.” O da “hiç sorun değil” derdi ve sözünü tutardı.
Jim’e, “Bu piponun bu kadar iyi içim vermesine inanamıyorum” dedim ve neden böyle olduğunu,düşüncelerini anlatmasını istedim. Bir süre pipoyu inceledi ve sonra, “Bence mesele tamamen hava deliğinde” dedi. Bu pipoyu Joel Sasieni yapmıştı ve o, pipo yapmayı bilen bir ustaydı. Pipo, yumuşak ve rahat bir çekiş için özel açılmıştı. Jim’e kendi pipolarını hiç açıp açmadığını sordum. O da “Evet – neredeyse hepsini” diye cevap verdi.
Jim, başlangıç ölçüsü olarak 5/32 inç ya da 4.0 milimetre kullandığını söyledi. Ama ben o Sasieni pipoyu ölçtüm ve Jim’i arayıp, “Bu çok daha geniş açılmış” dedim. “Bir deney yapalım. İstersen sana birkaç pipo daha göndereyim, bu kez 11/64 inç yani 4.3 milimetre aç.” Yani aslında, daha geniş olursa daha iyi olur mu diye görmek istiyordum. Pipolar geri geldiğinde sonuç inanılmazdı, çok daha iyi çekiş veriyorlardı! O anda doğru bir yol bulduğumuzu anladık.
Birkaç yıl sonra Jim’i ziyaret ettiğimde, tam kıvrımlı bir Jess Chonowitsch piposu içiyordum. Çok güzeldi ama bana göre hâlâ biraz dar geliyordu. Jim ölçtü ve deliğin 11/64 inç (yaklaşık 4.3 mm) olduğunu söyledi. Ben de ona bir üst ölçünün ne olduğunu sordum. “3/16 inç yani 4.7 mm,” dedi. O an kulağa çok büyük gelmişti. Cesur hissedip, hatta biraz da delice bir kararla “Hadi deneyelim!” dedim. Sonuç olağanüstüydü. O piponun çekişi kusursuz hale geldi. Bunun üzerine pipolarımın çoğunu o ölçüye kadar açtım.
Ağızlık konusunda da birçok pipocu bana hangi ölçüleri tercih ettiğimi sordu.Ağızlık için sevdiğim ölçüler şunlar: tenon tarafından kanal 3.5 mm olmalı (matkap ne kadar derine girerse o kadar), ağza gelen dudak (lip) kısmında ise açıklık 2 mm’ye kadar daraltılmalı.
Bu sayılar kafanı karıştırıyorsa basit bir test var: Ekstra kalın bir pipo temizleyici telini tenon tarafından soktuğunda, ağızlığın içinden geçip dudak kısmından neredeyse hiç zorlanmadan çıkabilmeli.Eğer ağızlığın kanalı bu testi geçiyorsa ve piponun şaft (shank) kanalı da en az 4.3 mm açıksa, pipon en iyi içimi verecektir.
Bir keresinde Jim Benjamin’e, “Bu kadar kolay çekiş, dil yanığına sebep olmaz mı?” diye sordum. “Hayır,” dedi, “tam tersi! Dil yanığını, dar duman delikli bir pipodan nefes çekmek için uğraşa uğraşa yaşarsınız. Düşünsene, kamıştan pekmez çekmeye çalışmak gibi!”
Pipodan keyif almanın en iyi yolu, bir-iki nefes çekip bırakmak, sonra 30-60 saniye bekleyip tekrar bir-iki nefes çekmektir. Ne kadar rahatlatıcı ve keyifli olduğunu inanamazsınız. Tek hatırlamanız gereken şu: piponuzu hafif köz halinde tutun ve nazikçe üfleyin. Tütünü iyi yerleştirmek için bir tamper kullanmak çok önemlidir.
Jim Benjamin pipoyu açtıktan sonra, bana teşekkür etmek için arayan birçok kişi oldu. “Artık neden Nordh, Ivarsson ve diğer üst kalite pipolar konusunda bu kadar heyecanlı olduğunu anlıyoruz” dediler. Şimdi pipo, daha önce denediklerinden çok daha iyi içim veriyordu. Mark Shropshire bir keresinde, Lars Ivarsson piposunun başta iyi içmediğini, ama açıldıktan sonra olağanüstü hale geldiğini yazmıştı.
Bu deneyimi yaşayan koleksiyoncular bana sık sık, “Neden pipocu ustaları senin tavsiyeni dinlemiyor?” diye soruyor. Ben de her defasında, “Onu pipocunun kendisine sormanız lazım” diyorum. Onlara defalarca söyledim, bıkmadan anlattım; bana sattıkları pipoları açıyorlar ama genel olarak işin kökeninde, pipoyu yapmayı ilk öğrendikleri yıllarda edindikleri yöntemleri değiştirmeyi reddediyorlar.
Soldan sağa: Per Hansen, Chuck Stanion (Pipes and tobaccos dergisinin editörü), ve Ulf Noltensmeier. Per ve Ulf, S. Bang pipolarını yapıyorlar; bunlar, açıldıktan sonra benim en sevdiğim pipolar arasına giriyor.
Almanya’dan Rolf Rutzen’in bana bir keresinde şikâyet ettiğini hatırlıyorum. Elinde tam kıvrımlı bir S. Bang piposu vardı ve bana, “Neyin yanlış olduğunu bilmiyorum – ama bu pipo bir türlü doğru dürüst içilmiyor” dedi. Rolf pipoyu bana gönderdi, ben de Jim Benjamin’e ilettim. Jim piponun ağızlığını öyle açtı ki, en kabarık temizleyici bile tenon ucundan girip en uca kadar hiçbir dirençle karşılaşmadan geçebiliyordu. Şank kısmını da 3/16 inç (yaklaşık 4.7 mm) genişliğe açtı.
Rolf piposunu geri aldığında beni heyecanla aradı, neredeyse bağırarak, “Bunun aynı pipo olduğuna inanamıyorum! Artık temizleyiciyi hiç zorlanmadan geçirebiliyorum, pipo sürekli yanıyor , çok daha iyi oldu. Pipo ustaları neden bunu yapmıyorlar ki?” dedi. Ona bilmiyorum dedim, bunu ustalara kendisinin sorması gerektiğini söyledim.
Size başka bir örnek vereyim. 2003 yılında Zürih’te Tabak-Lädeli’de René ve Rachel Wagner’i ziyaret ettim. Oradan küçük düz damarlı bir Jess Chonowitsch apple pipo aldım, gerçekten muhteşem görünümlü bir pipoydu. Bu pipoya hatırı sayılır bir para ödedim ve Avrupa’daki on günlük seyahatim boyunca hiçbir şekilde değiştirmeden kullanmayı planladım.
Ama üç-dört kase içtikten sonra, pipoyu yanık tutmak için sürekli çekiştirirken buldum kendimi ve bunu dil yanığı ile ilişkilendirmeye başladım. O yüzden pipoyu Los Angeles’a dönene kadar kullanmayı bıraktım. Eve geldiğimde, ağızlığı 15 dakika içinde açtım, şankı da bir dakikada 3/16 inç’e genişlettim. Ve pipo birden bire tam bir mücevhere dönüştü! Şimdi olağanüstü bir içim veriyor. Ama bu değişiklikleri yapmamış olsaydım, büyük ihtimalle o pipoyu ya satacak ya da çok mutsuz bir müşteri olarak değiştirecektim.
Bazı koleksiyoncular, Danimarka’nın yüksek kalite pipolarını övüp tanıtarak fiyatlarını yükseltmekten beni sorumlu tutuyor. Ben bunun doğru olduğuna inanmıyorum. Elbette, yazılarım bu pipolara olan ilgiyi artırdı, ama ben bu pipoları sadece açıldıktan sonra seviyorum. Koleksiyoncu Ken Campbell’a da bir yazısı için aynen şunu söyledim: “Benim sevdiğim şekilde açılmış isimsiz bir pipoyu, açılmamış bir S. Bang piposuna tercih ederim. Ama tabii ki ilk tercihim, sevdiğim şekilde açılmış bir S. Bang piposu olur.”
Görebileceğiniz gibi, en sevdiğim pipocu ustalar konusunda bu mesele beni oldukça hayal kırıklığına uğratıyor. Ama onların pipolarını açma konusundaki şikayetim, diğer tüm özelliklerine duyduğum hayranlığı asla azaltmıyor. Onların pipoları genelde en güzel şekillere, dünyanın en iyi briar’ına, en yumuşak ve en saf vulcanite’a sahiptir; en güzel damarlı desen tam olması gerektiği gibi yakalanmış ve delik de piponun gövdesinden tam ortadan geçerek açılmıştır.
Soldan sağa: Kent Rasmussen, Kurt Balleby ve Poul Ilsted – hepsi olağanüstü Danimarkalı pipo ustaları. Bu bölümde anlattığım şekilde pipoları açıldığında, benim görüşüme göre inanılmaz bir içim kalitesine sahip olurlar.
Başka bir deyişle, aslında her şeyi doğru yapıyorlar; yalnızca benim iyi bir içim için en önemli adım olarak gördüğüm noktada hata yapıyorlar: hava deliklerini fazla dar bırakıyorlar. Yine de şunu kabul ediyorum: Bu tamamen kişisel zevk ve tercih meselesi. Ayrıca dar açılmış bir pipoyu genişletmek çok kolay. Daha önce söylediğim gibi, işin tersi olsaydı – yani pipolar en baştan fazla geniş açılmış olsaydı – işte o zaman çözümü imkânsız bir sorunla karşı karşıya kalırdık. Çünkü geniş olan deliği daraltmak neredeyse imkânsızdır.
Asıl önemli nokta, deneyerek size en uygun olanı bulmanızdır. Unutmayın, pipo içmek tıpkı kitap okumak gibidir: emek ister, bilgi ister ve karşılığında çok büyük keyif verir. Ben kendimi “uzman” olarak görmüyorum. Benden çok daha fazla şey bilen, hatta öğrendiklerini unutmuş koleksiyoncular bile var. Benim söylemeye çalıştığım şu: Açık hava deliği herkes için “kesin doğru ya da kesin yanlış” bir kural değildir. Ama benim için, pipodan aldığım keyfi büyük ölçüde artıran bir faktör oldu. Umarım bu yazıyı yazarak, bazı iyi pipo ustalarını biraz denemeye ve pipolarının hava deliklerini benim anlattığım gibi açmaya ikna edebilirim. Ama günün sonunda, bu tamamen kişisel zevk meselesi.
Pipolar hakkında en çok hoşuma giden şeylerden biri, sürekli öğrenmeye devam etmem. Bugün, geçen yıldan daha fazla şey biliyorum; geçen yıl da bir önceki yıldan daha fazlasını biliyordum. Bu sürekli ilerleme heyecan verici. Düşünün, bundan 10 ya da 20, hatta 30 yıl sonra bugün bildiğimden çok daha fazla şey bileceğim. Öğrenmeye devam ediyoruz ve bu da bize her zaman yeni bir şeyler sunuyor. Aynı şeyi sigara ya da puro için söyleyebilir misiniz? Asla.
Pipolar kendi içinde adeta büyülüdür. Onlardan alınan keyfi en üst seviyeye çıkarmayı öğrenmekten daha muhteşem bir şey yoktur. Bu öğrenme süreci aslında bir ömür boyu süren bir macera gibidir. Daha eğlenceli ya da daha ödüllendirici ne olabilir ki?
Comments
Post a Comment